Адеп Башаты » Ислам » Ислам тууралуу » АЛЛА ТААЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ ЖАНА СЫПАТТАРЫ

АЛЛА ТААЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ ЖАНА СЫПАТТАРЫ

АЛЛА ТААЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ ЖАНА СЫПАТТАРЫ
АЛЛА ТААЛАНЫН ЫСЫМДАРЫ ЖАНА СЫПАТТАРЫ


Алла Тааланын ысымдары:
Эгерде биздин демейки аттарыбызды ата-энелерибиз койбостон кийинчерээк биз чоңойгондо үйрөнүп колдонгон кесип-өнөрлөрүбүзгө жараша атыбыз коюлар болсо кээ бирөөбүз «мергенчи», кээ бирөөбүз «уста» болуп, ар түркүн өнөрүбүзгө жана жөндөмүбүзгө байланыштуу ысымдар менен аталып кетмекпиз. А бирок биздин аттарыбыз кийинчерээк тутунган жөндөмдөрүбүзгө ылайык коюлбастан, негизинен ата-энелерибиздин эңсөөлөрүнө жараша коюлган болот. Кала берсе, кээде бизге эч кандай жарашпаган же болбосо бизге эч бир байланышы жок аттар да коюлуп калган болот. Бул окшотуу бир караганга орой, жагымсыз көрүнүүсү мүмкүн. Ошентсе да нукура акыйкаттарды түшүндүрүү үчүн кадимтен ушундай ыкмалар колдонулуп жеңилдетип баяндоого аргасыздык туулуп келген.

Алла Таалага таандык ысымдар болсо, жаратылыш-ааламдагы алардын дапдаана ролу ар дайым көрүнүп-сезилип турат. Ошону менен бирге ал көркөм ысымдар өз ээси тарабынан Анын өзгөчө кулдары аркылуу бизге үйрөтүлүп, билдирилген. Мисалы, жаратылыш-ааламдан биз өтө көркөмдүктү, сулуулукту айкын көрүп турабыз, асан-үсөндөй кооз-сулуулуктар катмарланып, жагалданып бүт ааламды каптап турат. Жашыл жайлоолор, даркан талаалар, тоо-суулар, гүл жайнаган жаз, адамдагы көз-каш өңдүүлөрдүн баарында кубулжуган сулуулукту айтып бүтө албайсың... Бул керемет сулуулуктардын бир гана сырткы келбетин жүз-миңдеген акын-жазуучулар, миңдеген жылдардан бери тамшана-суктана сүрөттөп, айтып бүтүрө албай келишет. Жаратылыш-аалам көркүнөн айтып-сүрөттөп бүтүрүлө электери бүтүрүлгөнүнөн алда канча көп экендиги талашсыз. Мындай айтып бүткүс аалам көркү, албетте, Алла Тааланын бул маанини туюнткан бир гана ысымына барып такалат. Ал болсо да – Алла Тааланын «Жамиил» (өтө сулуу) деген ысымы.
Дагы ошондой эле бүт жаратылыш-ааламда өзгөчө тартип-система негизинде ырыскылар таратылып турат, т.а., клеткадан тилге чейин болгон ар бир жандууга өзүнө ылайык азыктануу жолу менен ырыскы бөлүштүрүлгөн. Периштеге ибадат-тасбихтер ырыскы болсо, адамзатка эт менен дан, жиндерге устукан-сөөк өңдүүлөр ырыскы болот. Ошентип, биз көрүп-билген мындай ырыскыландыруу системасы эч шексиз түрдө Алла Тааланын «Раззак» (ырыскы берүүчү) деген ысымы бардыгын далилдеп турат.
Эгерде биз Алла Тааланын «Жамиил» жана «Раззак» сыяктуу аттарын билбеген болсок, алардын жүзөлөштүрүлгөндүгүн көргөн соң дале Алла Таалага карата: «Өзүң жамиилсиң», «Өзүң раззаксың» дээр элек. Ушул өңдүү эле Алла Тааланын башка ысымдарынын иш жүзүндөгү аткарылышын аларды билип, ошол ысымдары менен Алла Таалага кайрылаар элек. Демек, Алла Таала өзүнүн ысымдарынын ролун бизге көрсөткөн соң бизди жаңылыштыкка түшүрбөө үчүн өзүн бул ысымдар менен атаган.
Бирок билүүгө тийиштүү бир жери Алла Тааланын көркөм ысымдары ыйык кайнарлар негизинде бекиген, б.а., биз Алла Таала жөнүндө өз алдыбызча жаңы ысымдарды ойлоп чыгара албайбыз.
Алла Тааланын көркөм ысымдары Алла Таалага таандык бир далай сыпаттарга негизделет. Алла Тааланын ысымдарын, сыпаттарын биз тек гана Курани Каримден жана пайгамбарыбыздын (САВ) баяндарынан улам биле алабыз. Курани Каримде Алла Тааланын эң көркөм ысымдарынын бир тобу баяндалган жана бул жөнүндө мындай делген:
«Ал Аллахтан башка эч кандай кудай жок, Анын көркөм ысымдары бар».1 Демек, эң көркөм жана бийик маанилерди көрсөткөн ысымдар Алла Таалага таандык.
Алла Таала Курани Каримде жана хадистерде өтө көп ысымдары учурайт. Ошолордун ичинен 99 ысымы хадистерде билдирилген. Аллахтын элчиси (САВ) өзүнүн бир хадисинде мындай дейт:
«Алла Тааланын 99 ысымы бар. Буларды дааналап санаган. Алла Таала менен болгон алакасында көркөм ысымдардын баа-баркын сактап кулдук кылган адам бейишке кирет».2 Бул хадистин уландысында Алла Тааланын ал көркөм ысымдары мындайча келтирилген: (маани-мазмунун кошо бергенге аракет жасадык):
Аллах: Улуу жараткандын бардык ысымдары менен сыпаттарын камтыган жана Анын затын туюнткан өзгөчө аты.
Рахмаан: Бүткүл жаратылышка, өзүнө ишенгендерге жана ишенбегендерге сый-мээримин көрсөтүүчү.
Рахиим: Аллахтын «Рахмаан» сыпатына ылайык жалпылай ыйгаргандарын ыйман аркылуу баалай билгендерге айрыкча боорукерлигин туюнткан ысымы.
Малик: Ааламдын чыныгы өкүмдары.
Куддуус: Ар кандай кемчилик-айыптардан алыс, айтып бүткүс улуулукка ээ. бардык жактан толумдуу, таптаза.
Салаам: Ар кандай бейпилдиктин кайнары, айып-кемчиликтерден, жетишсиздиктерден сак, кулдарын тынчтыкка бөлөөчү.
Муумиин: Ыйман-ишеним берүүчү, шек-күмөндү жоюучу, өзүнө сыйынгандарга ыйман арнап, корккондорго жөлөк болуп коргоочу.
Мухаймин: Көзөмөлдөөчү, ар бир нерсени көз жаздымда калтырбоочу, коргоп-сактоочу.
Азииз: Өтө кудуреттүү, нукура жеңүүчү.
Жаббаар: Өзү жараткан нерселердин абал-жайын түзөөчү, өз эрки менен аларды каалаганындай жөнгө салып, өкүмүн жүргүзүүчү.
Мутакаббир: Ар бир нерсе жана ар бир кубулуштан улуулугун көрсөтүүчү, улуулук, бийиктик, ыйыктын жападан жалгыз ээси.
Хаалик: Ар бир нерсени жоктон бар кылып жаратуучу.
Баари: Өзү жараткан нерселерди шайкештирип-айкалыштыруучу.
Мусаввир: Бүткүл жаратылыш-ааламдын өзгөчө сонун сүрөткери.
Гаффаар: Өз кулдарынын күнөөлөрүн кечирип, жашыруучу, чексиз кечиримдүү.
Каххаар: Нукура жеңүүчү өкүмдар, кудурет бийлиги менен жаратылыш-ааламды өзү каалагандай башкарып туруучу, моюн сунбагандарды талкалоочу.
Ваххааб: Сый аябастан мол берүүчү, тартуулоочу.
Раззаак: Бүт ааламга ырыскы берүүчү.
Фаттаах: Ар бир кыйынчылыктан чыгаар жол берип, бүт жакшылыктын эшиктерин ачуучу.
Алиим: Баарын билүүчү, өтө билгич.
Каабиз: Даанышмандыгы менен мээримине ылайык кысымга алуучу, тарылтуучу, жандарды алуучу.
Баасит: Жайып кеңиртүүчү, өмүрлөрдү узартуучу.
Хаафиз: Өзү каалаганын төмөндөтүүчү, текеберлерди, залимдерди, каапырларды кор кылуучу.
Раафиз: Өзү каалаганын барктап, жогору көтөрүүчү.
Муизз: Өзү каалаганына ызаат-сый тартуулоочу.
Музилл: Өзү каалаганынын кар кылуучу.
Самиь: Баарын угуучу.
Басиир: Баарын көрүп туруучу.
Хакам: Өкүм кылуучу, жакшыны жамандан айырмалап көрсөтүүчү.
Адль: Адилеттүү.
Латииф: Сый көрсөтүүчү, ар бир нерсени түп тамырына чейин анык билүүчү.
Хабиир: Баарынан кабардар.
Халиим: Баш ийбегендерди жазалоого шашылбас.
Азиим: Улуулук, бийиктикке ээ.
Гафуур: Күнөө-каталарды ар дайым кечирип, жашыруучу.
Шакуур: Кулдарынын болоор-болбос жакшы иштерине карата аябастан сыйлык берүүчү, соопторун эселеп көбөйтүүчү.
Алий: Бүт жаратылыш-ааламдын үстүндөгү кудуреттүү улуу күч.
Кабиир: Өтө улуу.
Хафиз: Эч нерсе өзүнөн көмүскөдө калбас, кулдарынын жасаган-эткендеринин баарын жатка билүүчү, өз кудурети менен жер-асмандарды сактоочу, адамзатты коргоочу.
Мукиит: Баарына мыкты башкаруучу, бардык нерсени көз жаздымда калтырбай, муктаждыгын камдоочу.
Хасииб: Баарына жетиштүү, эсеп-кысапты териштирүүчү.
Жалиил: Бет алдында эч нерсе туруштук бере албас айбаттуу, улуулугу, айбаттуулугу менен баарын күм-жам кылаарлык даражада нукура бийлик ээси.
Кариим: Жоомарттык, сый-урмат ээси.
Ракииб: Адамдардын бардык иштерин тескеп-контролдоочу.
Мужииб: Дуба-тилектерди кабыл алып аткаруучу.
Ваасиь: Илими, мээрими, бийлиги бардык нерсени камтып туруучу, кенен.
Хакиим: Даанышмандык жана парасат ээси, бардык нерсени жай-жайына коюп, айкалыштыра жасоочу.
Вадууд: Сүйүлүүгө эң ылайык, кулдарын өтө жакшы көрүүчү.
Мажиид: Бийик даражалуу, чексиз сый-урмат ээси.
Бааис: Өлгөндөрдү кайра тирилтүүчү, пайгамбарларды жөнөтүүчү.
Шахиид: Эч нерсени кайдыгер калтырбоочу, эч нерсени унутпоочу, баарына күбө болуучу.
Хак: Өзүнөн өзү бар болуучу, танууга мүмкүн болбос чындык ээси.
Вакиил: Баарын башкарып тейлөөчү, көзөмөлдөөчү. Ар кандай нерседен толук кабардар, ааламга ырыскы чачып, башкаруу укугун кармоочу.
Кавий: Алсыздыкка түшүүсү мүмкүн эмес, жападан жалгыз күч-кудурет ээси.
Матиин: Майтарылбас күч-кубат ээси.
Валий: Өзүнө ишенүүчүлөрдүн дос жардамчысы, аалам-жаратылыштын иштерин тескөөчү.
Хамиид: Ар кандай мактоо-даңазалоого ылайыктуу.
Мухси: Бардык нерсени бир бирден санап билүүчү.
Мубди: Бүт ааламды өрнөксүз түрдө жоктон бар кылып жаратуучу.
Муиид: Жандууларды өлтүргөн соң кайра жаратуучу.
Мухйи: Тирүүлүк-өмүр берүүчү.
Мумиит: Өлтүрүүчү.
Хайй: Ар дайым тирүү.
Каййуум: Кебелбес башкаруучу, ар бир нерсенин бакубат бар болуусун сактоочу.
Ваажид: Эч нерсеге ажаты түшпөс бардар, каалаганын ар убакта бардыкка келтирүүчү.
Маажид: Зоболосу бийик.
Ваахид: Жалгыз жана теңдешсиз.
Самад: Толук, кем-кемтиксиз, баары өзүнө муктаж болсо да, өзү эч нерсеге ажатсыз.
Каадир: Толук күч-кубаттуу, эч качан кудурет-күчү өксүбөс.
Муктадир: Баары колунан келген, эч ким күч колдонуп өзүнө каршы туралбас эбегейсиз кудуреттүү.
Мукаддим: Каалаганын алдыга чыгаруучу.
Муаххир: Каалаганын артка тартуучу.
Аввал: Бүткүл ааламдан мурун өзү бар болуучу, алдына эч нерсе чыга албас.
Аахир: Кыйырсыз, аалам бүтсө да, түбөлүккө калуучу.
Заахир: Баарынын үстүнөн багынтып туруучу, далилдери менен, иштери менен даана байкалып туруучу.
Баатин: Эч бир көз көрүп жете албас, акыл-ой камтый албас, бардык нерсенин ичине сиңген, ар нерсеге ар нерседен да жакын туруучу.
Ваали: Бүткүл ааламды башкарып бийлөөчү.
Мутаьаал: Бардык нерседенжогору жана улуу.
Барр: Кулдарына карата өтө күйүмдүү, жакшылыгы мол.
Таввааб: Кулдарынын тооболору улам жаңыланган сайын аны кабыл алуучу, кечиримдүү.
Мунтаким: Кылмыштууларды өз адилеттүүлүгү тийиштүү жазага тартуучу.
Афувв: Жазалоого күчү жетип туруп, кайрымдуулугу менен кечирүүчү, кечиримдүү.
Раууф: Мээрим-боорукерлиги чексиз.
Мааликул мулк: Мүлк-бийликтин чыныгы ээси, ааламдагы нерселерди өзү каалагандай башкаруучу.
Зулжалаали валь икраам: Улуулуктун жана урмат-сыйдын чыныгы ээси.
Муксит: Адилеттүү, бардык иштерин өз ордунда кынтыксыз жасоочу.
Жаамиь: Каалаганын ар кандай кезде жана ар кандай жерде жыйноочу.
Ганийй: Эч кимге муктаждыгы жок, ар нерсе өзүнө муктаж болгон бай.
Мугний: Каалаганын бай кылуучу.
Мааниь: Каалаганына тоскоолдук кылуучу, өз кулдарынан баш ийгендерди жамандыктардан сактоочу, жардам берүүчү.
Даарр: Оору-зыян келтирүүчү нерселерди жаратуучу, каалаганын булар менен сыноочу.
Наафиь: Жакшы-пайдалуу нерселерди жаратуучу, буларды каалаганына насип кылуучу.
Нуур: Ааламды жана жан дүйнөлөрдү нурландыруучу.
Хаади: Ак жолго баштоочу, ар бир нерсеге өмүр сүрүү жолун көрсөтүүчү.
Бадииь: Теңдешсиз ыкмада жаратуучу.
Бааки: Бар болуп туруусунун чеги жок, түбөлүктүү бар болуучу.
Ваарис: Бардык нерсе жоктукка житкен соң да бар болуусу, бийлиги улана берүүчү, бардык байлыктардын чыныгы ээси.
Рашиид: Бардык нерсени белгилүү парасат-тартип негизинде аягына чыгаруучу, жол көрсөтүүчү.
Сабуур: кылмыштууларды жазалаганга шашылбай кезек берүүчү, өтө сабырдуу (Жалла жалаалуху).
Алла Тааланын көркөм ысымдары жогоруда саналып өткөндөр гана эмес, б.а., хадисте 99 деген санак менен белгиленип өткөнүнөн улам Алла Тааланын булардан башка көркөм ысымдары жок деп түшүнүү туура болбойт. Жогорудагылар Алла Тааланын эң көрүнүктүү көркөм ысымдарынан турат. Ал эми Алла Тааланын эсепсиз көп көркөм ысымдары бар.
Биз Алла Тааланын ал көркөм ысымдарынын бардыгын билип жете албайбыз. Сүйүктүү пайгамбарыбыз (САВ) бирөөнүн башына оор күн түшүп кайгыга баткан абалда окуусу үчүн үйрөткөн дубада мындай сөздөр бар: «Аллахым! Мен сенин кулуңмун, кулдарыңдан бир эркек менен бир аялдын баласымын. Көкүлүм сенин кудурет колунда, мен жөнүндөгү өкүмүң аткарыла берет. Мага жазган тагдырың адилеттүү. Сенден өзүңдү өзүң атаган, китебиңде баяндаган, жараткандарыңдын бирде бирөөнө үйрөткөн же болбосо көмүскө илимиңде өзүңө гана калтырган (эч кимге билдирбеген) ар бир ыйык ысымыңдын урматында... Курани Каримди жүрөк жазым, көз нурум, кайгы-капамдын айдоочусу кылууңду суранам!».1 Демек, Алла Тааланын тек гана бир инсан билген, жалгыз бир китепте баяндалган, бир гана жакшы адамга, жинге же болбосо периштеге билдирилген, же өз алдында гана сакталып эч кимге билдирилбеген көптөгөн көркөм ысымдары бар экендиги анык.
Печаттоо

Башкаруу панели

Хадистер

Биздин достор

Аба-ырайы


Кыргызстандагы аба ырайы

Сурамжылоо


    10-18
    19-30
    31-40
    41-50
    51-60
    61-75


Сайт дизайны